Webinar 9 - Park Narodowy Doliny Dolnej Odry vs. zrównoważony rozwój regionu

Dr hab. Ryszard Rolbiecki podkreślił kluczową rolę transportu jako „krwioobiegu gospodarki”, niezbędnego dla funkcjonowania wszystkich jej sektorów. Jednocześnie zwrócił uwagę na jego istotne negatywne oddziaływanie na środowisko i społeczeństwo, w tym:

• hałas i zagrożenia dla bezpieczeństwa,
• wysokie koszty wypadków drogowych w Polsce (ok. 50 mld zł rocznie),
• znaczący udział w emisji gazów cieplarnianych (transport jako jedyny sektor, w którym nie udało się ograniczyć emisji),
• zajmowanie terenów pod infrastrukturę transportową.

W tym kontekście Prelegent wskazał, że rozwój transportu powinien być ograniczony do niezbędnego minimum, przy jednoczesnym preferowaniu najbardziej ekologicznych gałęzi – transportu kolejowego i żeglugi śródlądowej.

W swoim wystąpieniu dr hab. Ryszard Rolbiecki, prof. UG przedstawił krytyczne uwagi do projektu ustawy o powołaniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry. Wśród głównych zastrzeżeń znalazły się:

• brak jednoznacznego zapisu gwarantującego swobodę żeglugi śródlądowej w akcie prawnym (odwołanie jedynie do uzasadnienia ustawy),
• nieprecyzyjne sformułowania dotyczące dopuszczalności inwestycji w otulinie parku,
• uzależnienie inwestycji celu publicznego (np. utrzymaniowych na drogach wodnych) od zgody dyrektora parku, bez gwarancji jej uzyskania.

Zdaniem Prelegenta, proponowane przepisy mogą utrudnić rozwój żeglugi na Odrze oraz ograniczyć możliwość włączenia tej rzeki w system obsługi portów morskich Szczecin–Świnoujście. Postawiona została teza, że odbudowa żeglugi śródlądowej w Polsce nie będzie możliwa bez jej integracji z transportem morskim.

Perspektywa międzynarodowa i przykład niemiecki

Anna Goraj przedstawiła praktyczne doświadczenia związane z funkcjonowaniem żeglugi śródlądowej w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem niemieckiego Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry (Nationalpark Unteres Odertal).

Podkreśliła, że:

• odcinek graniczny Odry wymaga współpracy polsko-niemieckiej, a Polska nie może podejmować decyzji jednostronnie,
• po stronie niemieckiej park funkcjonuje od ponad 30 lat i obejmuje obszary zalewowe, starorzecza i poldery,
• rzeka Odra oraz Kanał Odra–Hawela, jako federalne drogi wodne, są wyłączone ze ścisłej ochrony w celu zachowania ich funkcji transportowej.

Prelegentka wskazała istotne różnice między Polską a Niemcami w zakresie:

• podstaw prawnych – w Niemczech funkcjonuje dwupoziomowy system (federalny i landowy),
• podejścia do celów publicznych – niemieckie przepisy gwarantują realizację funkcji takich jak transport, ochrona przeciwpowodziowa czy infrastruktura,
• procesu decyzyjnego – w Niemczech decyzje są podejmowane przy szerokim udziale ekspertów i interesariuszy, a nie jednoosobowo,
• zarządzania parkami – większa rola ciał doradczych i analiz naukowych.

Kluczową różnicą jest podejście do relacji między ochroną przyrody a transportem – w niemieckim systemie obie funkcje są traktowane jako równorzędne i wymagające wzajemnego uwzględniania. Anna Goraj omówiła również stanowisko niemieckiej administracji parku wobec planowanych inwestycji na Odrze (m.in. budowy ostróg). Według strony niemieckiej mogą one prowadzić do:

• przyspieszenia przepływu wody,
• obniżenia poziomu wód gruntowych,
• degradacji ekosystemów, zwłaszcza lasów łęgowych.

Z tego względu niemiecka administracja parku sprzeciwia się realizacji części inwestycji wynikających z umowy polsko-niemieckiej z 2015 r.

W wystąpieniu pojawiła się również informacja dotycząca sporu wokół roli Dolnej Odry:

• część środowisk postrzega ją jako drogę wodną o znaczeniu transportowym,
• inni wskazują na jej głównie turystyczny charakter i niewielki udział w przewozach, co podważa zasadność dużych inwestycji infrastrukturalnych.

Rozbieżności te prowadzą w praktyce do ograniczania lub blokowania inwestycji sprzyjających rozwojowi żeglugi śródlądowej, pogłębiając trudności w jej odbudowie i integracji z systemem transportowym.

Całe webinarium zostało wzbogacone o liczne uwagi i komentarze uczestników, które dodatkowo poszerzyły perspektywę dyskusji.

Za udział w spotkaniu oraz ogromny wkład merytoryczny prelegentów podziękowali: dr hab. Beata Majecka, prof. UG, prezes PTE Oddział w Gdańsku, oraz Bogdan Grajewski – prezes Polskiego Klastra Rzecznego.

Anna Goraj – Absolwentka Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu z roku 2001. Posiada stopień marynarza żeglugi śródlądowej. W latach 2004 – 2009 pracownik i kierownik Działu Handlowego i Logistyki Odratrans S.A. oddziału Berlin, następnie Odry Rhein Lloyd – spółki zależnej Deutsche Binnenreederei,  utworzonej w ramach Grupy Kapitałowej OT Logistics. Od roku 2009 prowadzi usługi spedycyjne, handlowe na rynku żeglugi śródlądowej jako pracownik niemieckiego armatora żeglugi śródlądowej Reederei Ed Line. Stale poszerza wiedzę z zakresu ekologii i ochrony środowiska. W roku 2024 ukończyła studia Podyplomowe: Zarządzanie Gospodarką Wodną i Ochrona Wód na Politechnice Śląskiej będąc autorką pracy "Odra Graniczna – Ślepa Uliczka czy Zielona Autostrada”. 

dr hab. Ryszard Rolbiecki, prof. UG - pracownik naukowo-dydaktyczny na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Gdańskiego. Do głównych jego zainteresowań badawczych należą zagadnienia związane z gospodarowaniem w transporcie, w tym przede wszystkim z rozwojem i funkcjonowaniem transportu wodnego.

dr Aleksandra Gus-Puszczewicz - adiunkt na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Gdańskiego, w Katedrze Polityki Transportowej i Integracji Europejskiej. Zajmuje się problematyką ekonomiki transportu, logistyki oraz przedsiębiorczości. W swojej pracy badawczej koncertuje się na szeroko rozumianym zrównoważonym rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem proekologicznych tendencji w transporcie, turystyce oraz konkurencyjności regionów.